AI in de zorg is software die patronen herkent in zorggegevens, tekst of spraak en daar een uitkomst bij genereert, zoals een samenvatting van een rapportage of een risico-inschatting. De zorgprofessional die de uitkomst gebruikt, blijft verantwoordelijk voor wat er in het dossier komt.
AI wordt in de zorg ingezet op drie terreinen: bij de diagnose, bij rapportage en overdracht, en bij planning en signalering. In ziekenhuizen gaat het vaker om beeldherkenning en beslisondersteuning, in de VVT en de wijkverpleging vaker om spraakgestuurd rapporteren en roosters.
AI in de zorg gaat op vier manieren mis: een verzonnen detail, scheve uitkomsten door de trainingsdata, cliëntgegevens in een privéaccount, en een uitkomst die niemand meer controleert.
Voor AI in de zorg gelden zes regelkaders: de AVG, het beroepsgeheim, de regels voor medische hulpmiddelen, de AI-verordening, de eisen voor informatiebeveiliging en de Wkkgz. Daarnaast vraagt artikel 4 van de AI-verordening dat zorgorganisaties die AI gebruiken de AI-geletterdheid van hun medewerkers ondersteunen.
Wat is AI in de zorg?
AI in de zorg is software die op basis van patronen in voorbeelddata een tekst, voorspelling of classificatie geeft voor de zorgverlening of de organisatie eromheen. Met machine learning leert de software die patronen uit voorbeelden.
Drie soorten AI komen in de zorg voor. De eerste is AI in een medisch hulpmiddel, zoals software die afwijkingen op een scan markeert. De tweede is AI in zorgsoftware zonder medisch doel, zoals spraakherkenning in het elektronisch cliëntdossier (ECD) of een roosterprogramma. De derde is een algemene chatbot, zoals ChatGPT, Copilot of Claude, die medewerkers zelf gebruiken voor tekstwerk.
Het onderscheid bepaalt welke regels gelden. Een chatbot die een zorgmedewerker op eigen initiatief gebruikt, valt niet onder de regels voor medische hulpmiddelen, maar de invoer valt wel onder de AVG en het beroepsgeheim.
Waar wordt AI in de zorg al gebruikt?
AI in de zorg wordt al gebruikt bij de diagnose, bij rapportage en overdracht, en bij planning en signalering. In alle drie de toepassingen levert de software een voorstel en neemt een zorgprofessional het besluit.
Hoe ondersteunt AI de diagnose?
AI ondersteunt de diagnose door beelden en meetwaarden te analyseren en afwijkingen te markeren voor de zorgprofessional. Beeldherkenning op röntgenfoto’s, CT-scans en huidfoto’s is de bekendste toepassing. Voorspellende modellen schatten daarnaast in welke patiënt een verhoogd risico op een complicatie heeft.
Software die de fabrikant voor zo’n medisch doel bestemt, valt onder de Europese verordening voor medische hulpmiddelen (MDR). De arts of verpleegkundige beoordeelt de uitkomst, want het model geeft een kans en geen diagnose.
Hoe helpt AI bij rapportage en overdracht?
AI helpt bij rapportage en overdracht door gesproken tekst om te zetten in een geschreven rapportage en door rapportages samen te vatten tot een concept voor de overdracht. Spraakgestuurd rapporteren wordt in de VVT, de gehandicaptenzorg en de wijkverpleging ingezet om de tijd achter de computer te verkorten.
De samenvatting is een concept. Een zorgprofessional leest hem tegen de bron voordat hij in het ECD of de overdracht komt, omdat een taalmodel ook details toevoegt die nergens in de rapportage staan.
Hoe helpt AI bij planning en signalering?
AI helpt bij planning en signalering door roosters op te stellen, routes in de wijkverpleging te plannen en verslechtering of valrisico vroeg te voorspellen uit meetwaarden en rapportages. Een signaal is een aanleiding om te kijken, geen vaststelling.
Software waarvoor de fabrikant een medisch doel opgeeft, zoals het voorspellen van verslechtering, valt onder de MDR, ook als die in een ECD is ingebouwd.
Waar gaat AI in de zorg mis?
AI in de zorg gaat op vier manieren mis, en geen van de vier valt op zonder bewuste controle.
De eerste is een verzonnen detail. Een taalmodel genereert de meest waarschijnlijke tekst, niet de juiste, en voegt daardoor soms een medicatiegift, een valincident of een afspraak toe die niet in de bron staat. Dat verschijnsel heet AI hallucinatie, en in een overdracht kan het bij de volgende dienst tot een handeling leiden.
De tweede is bias. Een model dat is getraind op gegevens van één groep patiënten, presteert vaak slechter bij een groep die in de trainingsdata ontbrak. De uitkomst is dan voor sommige cliënten structureel minder betrouwbaar, zonder dat dat zichtbaar is.
De derde is invoer op de verkeerde plek. Een medewerker die een rapportage in een chatbot met een privéaccount plakt om hem te laten samenvatten, verstrekt gezondheidsgegevens aan een partij zonder grondslag en zonder afspraken met de verwerker.
De vierde is automatisch vertrouwen. Wie elke dag een kloppende samenvatting krijgt, leest de honderdste minder scherp. De controle verslapt juist op het moment dat de fout komt.
Welke regels gelden voor AI in de zorg?
Voor AI in de zorg gelden zes regelkaders tegelijk: de AVG, het beroepsgeheim, de MDR, de AI-verordening, de eisen voor informatiebeveiliging en de Wkkgz. Welk kader zwaarder weegt, hangt af van de toepassing en van de gegevens die erin gaan.
Wat zegt de AVG over gezondheidsgegevens?
De AVG noemt gezondheidsgegevens in artikel 9 bijzondere persoonsgegevens, die alleen met een uitzondering verwerkt mogen worden. De Uitvoeringswet AVG staat zorgverleners toe gezondheidsgegevens te verwerken voor zover dat nodig is voor een goede behandeling of verzorging.
Die uitzondering dekt het ECD van de eigen organisatie, niet automatisch een AI-tool van een externe partij. Een tool die cliëntgegevens verwerkt, vraagt een verwerkersovereenkomst met de leverancier. Bij grootschalige verwerking van gezondheidsgegevens, zoals in een ziekenhuis, is volgens de Autoriteit Persoonsgegevens ook een DPIA verplicht voordat de tool in gebruik gaat.
Wat betekent het beroepsgeheim voor AI-gebruik?
Het beroepsgeheim verbiedt een zorgverlener om zonder toestemming van de cliënt informatie over die cliënt aan anderen te verstrekken. Een AI-tool van een externe partij waarmee je organisatie geen afspraken heeft, is zo’n ander.
Artikel 88 van de Wet BIG legt de geheimhouding vast voor iedereen die een beroep in de individuele gezondheidszorg uitoefent. Artikel 7:457 BW in de Wgbo legt dezelfde plicht op de hulpverlener bij de behandelingsovereenkomst.
Verpleegkundigen en verzorgenden IG zijn daarnaast gebonden aan de beroepscode van V&VN, die in artikel 2.12 zorgvuldig omgaan met vertrouwelijke informatie voorschrijft. Een rapportage die zonder afspraken in een chatbot wordt geplakt, schendt dus zowel de AVG als het beroepsgeheim.
Wanneer is AI-software een medisch hulpmiddel?
AI-software is een medisch hulpmiddel wanneer de fabrikant haar bestemt voor een medisch doel, zoals diagnose, preventie, monitoring, voorspelling, prognose of behandeling van ziekte. Die definitie staat in artikel 2 van de MDR, Verordening (EU) 2017/745.
De bestemming van de fabrikant beslist, niet het gebruik. Een algemene chatbot heeft geen medisch doel en is geen medisch hulpmiddel. Wie zo’n chatbot toch om een diagnose of een doseringsadvies vraagt, gebruikt hem buiten zijn bestemming, zonder de klinische onderbouwing en het toezicht die voor een medisch hulpmiddel gelden.
Welke AI in de zorg valt onder hoog risico?
AI in de zorg valt onder hoog risico in de AI-verordening, Verordening (EU) 2024/1689, langs twee routes. De eerste route loopt via artikel 6 lid 1: AI die zelf een medisch hulpmiddel is of daar een veiligheidscomponent van vormt, en waarvoor een conformiteitsbeoordeling door een derde partij nodig is. Die eisen gelden per 2 augustus 2028.
De tweede route loopt via bijlage III, die per 2 december 2027 geldt. Daarin staan onder meer AI-systemen voor de triage van patiënten in de spoedeisende zorg, en AI waarmee overheden beoordelen wie toegang krijgt tot zorgdiensten. Software voor rapportage en tekstwerk valt doorgaans niet onder hoog risico. Een roostertool die medewerkers beoordeelt of taken toewijst op basis van gedrag, kan daar wel onder vallen.
Wat AI Act compliance inhoudt, verschilt per risicocategorie: bij hoog risico komen eisen voor documentatie en menselijk toezicht bij, bij beperkt risico gaat het vooral om transparantie.
Welke eisen gelden voor informatiebeveiliging?
Voor informatiebeveiliging in de zorg gelden NEN 7510, NEN 7512 en NEN 7513, via het Besluit elektronische gegevensverwerking door zorgaanbieders. NEN 7510 gaat over informatiebeveiliging in de zorg, NEN 7512 over de vertrouwensbasis bij gegevensuitwisseling en NEN 7513 over het loggen van wie een dossier inziet.
Sinds 15 augustus 2026 geldt daarnaast de Cyberbeveiligingswet. Zorg is een sector in die wet, en een organisatie die eronder valt, meldt een significant incident uiterlijk binnen 24 uur. Of een zorgaanbieder eronder valt, hangt af van de omvang en de diensten; de overheid biedt daarvoor een zelfcheck.
Wanneer meld je een AI-incident?
Een AI-incident meld je intern volgens de meldprocedure van je organisatie, en bij een calamiteit meldt de zorgaanbieder het onverwijld bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Artikel 9 van de Wkkgz verplicht de zorgaanbieder tot een schriftelijke procedure voor incidenten, artikel 11 tot het melden van elke calamiteit.
Een verzonnen medicatiegift in een overdracht is een incident, ook als niemand het middel heeft toegediend. Komen cliëntgegevens in een tool zonder verwerkersovereenkomst terecht, dan is er bovendien een datalek.
Een datalek meldt de organisatie volgens artikel 33 van de AVG binnen 72 uur na ontdekking bij de Autoriteit Persoonsgegevens, tenzij het lek waarschijnlijk geen risico oplevert. Bij gezondheidsgegevens is dat zelden het geval.
Wat betekent AI-geletterdheid voor zorgprofessionals?
AI-geletterdheid betekent voor zorgprofessionals dat je weet wat een AI-tool met je invoer doet, waar de uitkomst onbetrouwbaar is en welke regels voor jouw zorgwerk gelden. Artikel 4 van de AI-verordening verplicht zorgorganisaties die AI gebruiken sinds 2 februari 2025 tot maatregelen voor AI-geletterdheid van hun medewerkers.
Sinds 27 juli 2026 is dat een inspanningsverplichting, door Verordening (EU) 2026/1744: de organisatie neemt naar beste vermogen maatregelen die de AI-geletterdheid ondersteunen, zonder een gegarandeerd niveau per medewerker. Een certificaatplicht bestaat niet. Wat passend is, hangt af van de rol en het systeem: een teamleider die een tool goedkeurt, heeft meer kennis nodig dan een collega die spraakherkenning gebruikt.
Hoe gebruik je AI verantwoord in je zorgwerk?
Om AI verantwoord te gebruiken in je zorgwerk, houd je je aan vijf werkafspraken tegen fouten in het dossier en datalekken:
- Gebruik alleen tools die je organisatie heeft goedgekeurd, met een zakelijk account en een verwerkersovereenkomst.
- Zet geen namen, cliëntnummers of gezondheidsgegevens in een algemene AI-tool zonder verwerkersovereenkomst; ook zonder naam is een rapportage vaak herleidbaar.
- Lees elke AI-samenvatting tegen de bron voordat hij in het ECD of de overdracht komt.
- Laat een collega meekijken bij AI-output over medicatie, wondzorg of een wijziging in het zorgplan.
- Meld een fout of een verkeerde invoer direct via de meldroute van je organisatie.
De afspraken werken alleen als ze op papier staan. Een korte richtlijn per team, met de toegestane tools, de invoerregels en het controlemoment, maakt duidelijk wat er van iedereen wordt verwacht.
Mag je cliëntgegevens in ChatGPT invoeren?
Nee, cliëntgegevens in een privéaccount van ChatGPT invoeren mag niet, ook niet met een betaald abonnement op eigen naam. Er is dan geen verwerkersovereenkomst, en je verstrekt gezondheidsgegevens aan een derde. Met een zakelijke omgeving die je organisatie heeft goedgekeurd, met een verwerkersovereenkomst en afspraken over opslag, kan het binnen de regels van die organisatie.
Het beroepsgeheim blijft ook dan gelden. Voer alleen de gegevens in die nodig zijn voor de taak, en laat herleidbare gegevens weg zodra de taak dat toelaat.
Vervangt AI de verpleegkundige?
Nee, AI vervangt de verpleegkundige niet, omdat AI geen klinische verantwoordelijkheid kan dragen en geen handeling bij de cliënt uitvoert. AI neemt een deel van het schrijf- en zoekwerk over, zoals een concept voor een rapportage of een rooster.
De verantwoordelijkheid voor wat er in het dossier staat en wat er bij de cliënt gebeurt, blijft bij de zorgprofessional. Daardoor verschuift het werk: minder typen, meer controleren.
Hoe verschilt AI-gebruik per zorgsector?
AI-gebruik verschilt per zorgsector door het soort gegevens en het soort werk, terwijl dezelfde regelkaders overal gelden. Hoe zwaar elk kader weegt, verschilt per sector.
Wat speelt er in het ziekenhuis?
In het ziekenhuis gaat AI vooral over beeldherkenning, beslisondersteuning en voorspellende modellen voor complicaties. Die software is meestal een medisch hulpmiddel. Ziekenhuizen verwerken gezondheidsgegevens op grote schaal, waardoor een DPIA verplicht is voor een nieuwe AI-toepassing die patiëntgegevens verwerkt.
Wat speelt er in de VVT en de wijkverpleging?
In de VVT en de wijkverpleging gaat AI vooral over spraakgestuurd rapporteren, samenvattingen voor de overdracht, roosters en routeplanning. Het grootste risico zit in het concept dat zonder controle in het ECD belandt, en in medewerkers die onderweg een eigen app gebruiken.
Wat speelt er in de ggz?
In de ggz wordt AI vaak gebruikt voor het verslaan van gesprekken en het samenvatten van behandelverslagen, waarin zeer gevoelige informatie staat.
Het verbod op emotieherkenning in de AI-verordening geldt alleen op de werkplek en in het onderwijs, alleen bij biometrische gegevens, en kent een uitzondering voor medische redenen. Biometrische emotieherkenning bij cliënten valt onder hoog risico. Tekstanalyse van een verslag valt onder geen van beide.
Wat speelt er in de gehandicaptenzorg?
In de gehandicaptenzorg wordt AI onder meer gebruikt voor begrijpelijke taal: een zorgplan of een brief aan verwanten herschrijven op het niveau van de cliënt. De begeleider controleert of de vereenvoudigde tekst nog zegt wat het origineel zegt, want een taalmodel laat bij het vereenvoudigen ook voorwaarden weg.
Hoe bouw je als zorgprofessional AI-geletterdheid op?
Om als zorgprofessional AI-geletterdheid op te bouwen, oefen je met AI op je eigen zorgtaken en leer je de regels voor AI in de zorg kennen, zoals de AVG en het beroepsgeheim. Kennis van de tool alleen is niet genoeg, omdat de meeste fouten ontstaan bij de invoer en bij het ontbreken van een controle.
De AI in de zorg cursus van LearnLLM behandelt die regels in zeven modules met zorgvoorbeelden, en je sluit af met een AI-werkdossier en een richtlijn voor je team. Wie alle modules, de eindopdracht en de eindtoets afrondt, ontvangt een certificaat met verificatiecode en een leerverantwoording voor je nascholingsdossier.
