Een context window is de grens aan de hoeveelheid tekst die een AI-model tegelijk meeweegt, het kortetermijngeheugen van een gesprek. Die grens verklaart waarom een chatbot halverwege een lang gesprek eerdere afspraken kwijtraakt.
Ieder taalmodel, of LLM, werkt met zo’n grens, en daarin telt alles mee: jouw berichten, de antwoorden, geüploade bestanden en de instructies die de tool zelf meestuurt. De grootte wordt gemeten in tokens.
Zodra een gesprek groter wordt dan het context window, valt het oudste deel weg of wordt het samengevat. Een groter venster lost dat maar deels op, omdat modellen informatie in lange teksten minder goed terugvinden.
De geheugenfunctie van ChatGPT staat los van het context window en bewaart informatie over gesprekken heen. Met korte, gerichte gesprekken en vaste instructies in een project houd je de belangrijkste context binnen het venster.
Wat is het context window van een LLM?
Het context window van een LLM is de maximale hoeveelheid tekst die een taalmodel meeweegt bij het maken van één antwoord, inclusief dat antwoord zelf. Anthropic omschrijft het context window als alle tekst waarnaar een taalmodel verwijst tijdens het genereren van een antwoord, het antwoord meegerekend.
In het Nederlands heet het context window ook wel het contextvenster. Wat buiten het context window valt, bestaat voor het model op dat moment niet.
Wat telt er allemaal mee in het context window?
In het context window telt alle tekst mee die het model voor één antwoord verwerkt, en dat is meer dan je laatste vraag. Vijf soorten tekst nemen ruimte in:
- Berichten: elke vraag en elke aanvulling die je in het gesprek typt.
- Antwoorden: alle eerdere antwoorden van het model, plus het antwoord dat het nu schrijft.
- Bestanden: geüploade documenten en afbeeldingen, en de resultaten van zoekopdrachten of andere tools.
- Systeeminstructies: de vaste instructies die de tool zelf meestuurt, plus je eigen instructies in een project.
- Geheugen: opgeslagen herinneringen die de tool aan een gesprek toevoegt, wanneer die functie aanstaat.
Anthropic noemt in zijn documentatie de systeeminstructies, berichten, afbeeldingen en documenten als onderdeel van het venster. OpenAI meldt op de prijspagina van ChatGPT dat systeeminstructies en geheugen een deel van het venster innemen, waardoor er minder ruimte overblijft voor jouw invoer.
Een context window wordt gemeten in tokens, de stukjes tekst waarin een taalmodel woorden opknipt. Een kort, veelgebruikt woord is vaak één token, een lang of zeldzaam woord bestaat uit meerdere tokens.
Waarom vergeet AI wat je eerder in een gesprek zei?
AI vergeet wat je eerder in een gesprek zei zodra het gesprek groter wordt dan het context window: het oudste deel valt dan buiten het venster of wordt ingekort. Anthropic meldt dat chatinterfaces zoals claude.ai het context window soms beheren volgens het principe first in, first out, waarbij wat als eerste binnenkwam als eerste verdwijnt.
Bij betaalde Claude-abonnementen met code-uitvoering aan vat Claude oudere berichten samen zodra het gesprek de grens nadert. Volgens Anthropic blijft de volledige geschiedenis daarbij bewaard.
Een samenvatting is geen kopie. Details uit het begin van een gesprek, zoals een uitzondering in een contract of een afgesproken schrijfstijl, staan niet altijd meer in de samengevatte versie.
Bij een lange sessie over een jaarrekening zie je dat terug. Een model negeert dan een eerder genoemde uitzondering, of legt een afkorting opnieuw uit die al was afgesproken.
Is een groter context window altijd beter?
Nee, een groter context window is niet altijd beter, omdat de nauwkeurigheid van een model afneemt naarmate er meer tekst in het venster staat. Anthropic noemt dat verschijnsel context rot: hoe meer tokens, hoe slechter het model details terugvindt.
Nelson Liu en collega’s beschreven in 2023 in het onderzoek Lost in the Middle een vergelijkbaar patroon. Taalmodellen vonden informatie het best terug aan het begin of het eind van een lange tekst, en duidelijk slechter in het midden.
Meer tekst in het venster vraagt daarnaast meer rekenkracht: een antwoord duurt langer en kost via een API meer, omdat je daar per token betaalt. Een groot context window is dus ruimte, geen garantie dat het model alles in die ruimte even goed gebruikt.
Wat is het verschil tussen het context window en het geheugen van ChatGPT?
Het context window geldt binnen één gesprek, terwijl het geheugen van ChatGPT informatie bewaart over gesprekken heen. OpenAI meldt dat opgeslagen herinneringen los van de chatgeschiedenis worden bewaard.
Een herinnering, zoals je functie of je voorkeur voor korte antwoorden, komt in een nieuw gesprek opnieuw in het context window terecht en neemt daar ruimte in. Wat je via het ChatGPT geheugen laat bewaren, zijn losse feiten over jou. Volgens OpenAI gebruikt ChatGPT daarnaast informatie uit eerdere gesprekken, die het zelf bijwerkt.
Een volledige analyse van vorige week staat daardoor niet letterlijk in een nieuw gesprek.
Hoe voorkom je dat AI belangrijke context uit je gesprek kwijtraakt?
Om te voorkomen dat AI belangrijke context uit je gesprek kwijtraakt, houd je gesprekken kort en gericht en zet je vaste informatie op een plek waar die niet wegvalt. Vier gewoontes helpen daarbij:
- Beperk elk gesprek tot één onderwerp of één dossier, zodat het venster niet volloopt met informatie die er niet toe doet.
- Vraag halverwege om een samenvatting van de afspraken en start met die samenvatting een nieuw gesprek.
- Zet de belangrijkste instructie aan het begin of aan het eind van een lang bericht, niet in het midden.
- Leg vaste instructies en achtergronddocumenten vast in een project, zodat je ze niet in elk gesprek opnieuw plakt.
De kwaliteit van wat je meegeeft telt even zwaar als de hoeveelheid: goed context geven aan AI betekent alleen de stukken aanleveren die voor die ene vraag relevant zijn.
Verschilt het context window per AI-model?
Ja, het context window verschilt per AI-model, ook binnen ChatGPT, Claude en Gemini, en de makers passen de grootte aan bij nieuwe modelversies. De actuele vensters per model van Anthropic staan in het overzicht van de Claude modellen, terwijl OpenAI en Google de grootte per model in hun eigen documentatie publiceren.
Verschilt het context window per abonnement?
Ja, het context window hangt bij ChatGPT en Claude ook af van je abonnement. OpenAI vermeldt op de prijspagina van ChatGPT per abonnement een eigen totaal context window.
Anthropic koppelt in zijn helpartikel de grootte van het venster aan het gekozen model en aan een betaald abonnement.
Telt een geüpload document mee in het context window?
Ja, een geüpload document telt mee in het context window zodra het model de tekst ervan verwerkt. Volgens Anthropic vallen documenten en afbeeldingen in een bericht binnen het venster, net als je eigen tekst.
Een lang rapport neemt daardoor een flink deel van het venster in, nog voor je eerste vraag. Vraag bij een groot document daarom gericht naar één hoofdstuk of onderwerp tegelijk.
Veelgestelde vragen over context window
Rond het context window spelen naast het vergeten van eerdere berichten ook vragen over de omvang en over wat er gebeurt als je de grens passeert.
Hoeveel tekst past in een context window?
Hoeveel tekst in een context window past, reken je uit via tokens: volgens OpenAI is in het Engels 1 token ongeveer 4 tekens, en staan 100 tokens voor ongeveer 75 woorden. Voor andere talen dan het Engels ligt het aantal tokens per teken volgens OpenAI vaak hoger. Er passen daardoor minder Nederlandse dan Engelse woorden in een venster van dezelfde grootte.
Wat gebeurt er als je via de API het context window overschrijdt?
Overschrijdt je invoer via de Claude API het context window, dan geeft de API volgens Anthropic een foutmelding 400 terug omdat de prompt te lang is. Past de invoer wel maar loopt het antwoord tegen de grens aan, dan stopt het antwoord op Claude 4.5 en nieuwere modellen met de stopreden model_context_window_exceeded. Oudere modellen, die al een validatiefout gaven zodra invoer plus het maximale aantal uitvoertokens groter was dan het venster, zijn uitgefaseerd; alle actieve API-modellen zijn in november 2026 Claude 4.5 of nieuwer.
Wat gebeurt er als je projectkennis in Claude groter wordt dan het context window?
Nadert de projectkennis in Claude de grens van het context window, dan schakelt Claude automatisch over op RAG en zoekt het de relevante stukken in je documenten op in plaats van alles tegelijk te laden. Volgens Anthropic vergroot dat de capaciteit van een project tot tien keer, en zie je een indicator dat het project RAG gebruikt. De functie werkt op Pro, Max, Ultra, Team en Enterprise, en schakelt terug zodra de projectkennis weer onder de grens zakt.
Waar leer je werken met de grenzen van AI-tools?
Werken met de grenzen van AI-tools, zoals het context window, leer je door ze in je eigen werk te herkennen. Je herkent dan het kortetermijngeheugen van een gesprek, de tokens die meetellen en het moment waarop een nieuw gesprek beter werkt.
LearnLLM behandelt die grenzen in de AI-geletterdheid cursus met praktijkopdrachten op je eigen documenten, afgesloten met een certificaat van afronding.
