Een system prompt is de set vaste instructies die een AI-model vóór je eerste bericht meekrijgt en die het hele gesprek blijft gelden. Waar je eigen prompt één vraag stelt, legt een system prompt het kader vast: rol, toon, grenzen en vorm.
Binnen prompting is dat het verschil tussen een losse opdracht en een vaste werkwijze. Je eigen prompt, de user prompt, verandert per vraag; de system prompt blijft staan.
In Claude stel je een system prompt in via projectinstructies, via Claude Code of via het veld system in de API. In ChatGPT heet hetzelfde mechanisme custom instructions, GPT-instructies, projectinstructies of, in de API, een developer message.
Een goede system prompt is kort en concreet, met regels per kantoortype. Wat een system prompt niet doet, is de inhoud controleren: die controle blijft bij jou.
Wat is een system prompt?
Een system prompt is een set vaste instructies die een taalmodel vóór de berichten van de gebruiker ontvangt. Die instructies gelden voor het hele gesprek. In het Nederlands heet een system prompt ook wel systeemprompt.
Anthropic omschrijft de system prompt als een manier om Claude context en instructies te geven, zoals een doel of een rol. De instructies bepalen het gedrag van het model bij elke vraag die volgt, zonder dat je ze herhaalt.
Hoe verschilt een system prompt van je eigen prompt?
Een system prompt verschilt van je eigen prompt in wie hem schrijft, hoe lang hij geldt en hoe zwaar hij weegt. Je eigen prompt, ook wel user prompt of gebruikersprompt, is de vraag of opdracht die je in het gesprek typt en die geldt voor één beurt.
Een system prompt staat daarvóór, wordt vooraf ingesteld door jezelf of door de bouwer van een toepassing en geldt voor elke beurt. OpenAI maakt die rangorde expliciet: in de OpenAI API krijgen developer messages, de vaste instructies van de ontwikkelaar, voorrang op de berichten van de gebruiker.
Wat zet je in een system prompt?
In een system prompt zet je de vaste afspraken die bij elke vraag in het gesprek gelden. Zes onderdelen komen in een bruikbare system prompt terug:
- Rol: welke rol het model aanneemt, bijvoorbeeld een redacteur die cliëntcorrespondentie herschrijft.
- Doelgroep: voor wie de output bedoeld is, zoals ondernemers zonder fiscale kennis of collega-accountants.
- Toon: zakelijk of toegankelijk, u of je, en welke woorden je niet in de output wilt zien.
- Grenzen: wat het model niet doet, zoals juridisch advies geven of bedragen noemen zonder bron.
- Vorm: lengte, opmaak en opbouw van elk antwoord.
- Twijfelregel: wat het model doet bij ontbrekende informatie, bijvoorbeeld een vraag terugstellen in plaats van iets invullen.
Volgens Anthropic stuurt een rol in de system prompt het gedrag en de toon van Claude, en maakt één zin al verschil. Een rol in de system prompt werkt zoals rollen toewijzen in een prompt, maar geldt voor het hele gesprek in plaats van voor één vraag.
Waar stel je een system prompt in bij Claude?
Een system prompt stel je bij Claude op drie plekken in: in een project, in Claude Code en in de Claude API. Elke plek heeft een eigen bereik.
Hoe stel je projectinstructies in een Claude project in?
Projectinstructies in een Claude project stel je in door in het project te kiezen voor Set project instructions en je tekst op te slaan. Volgens Anthropic gebruikt Claude die instructies daarna in alle chats binnen het project.
Projecten zijn ook beschikbaar met een gratis account, met een maximum van vijf projecten. Met Claude project instructions leg je één keer vast wat anders in elke chat opnieuw in je prompt staat.
Is CLAUDE.md de system prompt van Claude Code?
Nee, CLAUDE.md is niet de system prompt van Claude Code, maar het bestand met vaste projectinstructies dat Claude Code bij de start inleest. Volgens de documentatie van Anthropic komt de inhoud van CLAUDE.md binnen als bericht direct na de system prompt, en volgt Claude die instructies zonder garantie op strikte naleving.
De echte system prompt van Claude Code pas je aan met twee opties bij het starten: --append-system-prompt voegt tekst toe aan de standaardprompt, --system-prompt vervangt die standaardprompt volledig.
Hoe geef je een system prompt mee in de Claude API?
In de Claude API geef je de system prompt mee via het aparte veld system, los van de berichten in het gesprek. Anthropic verwijst daarvoor in de API-documentatie naar het veld system op het hoogste niveau van het verzoek.
In mijn eigen werk met de Claude API merk ik dat Claude zich strikt aan de system prompt houdt, vooral bij opdrachten met meerdere stappen. Een prompt die in claude.ai goed werkt, geeft via de API soms een ander resultaat, omdat de system prompt en de context van de chatinterface daar ontbreken.
Een eigen system prompt is daarmee de eerste instelling die je vastlegt wanneer je de Claude API in een workflow inbouwt.
Waar stel je een system prompt in bij ChatGPT?
Een system prompt stel je bij ChatGPT op vier plekken in, elk met een eigen bereik: custom instructions, een project, de API en, in een zakelijke workspace, een custom GPT.
Wat zijn custom instructions in ChatGPT?
Custom instructions in ChatGPT zijn je persoonlijke vaste instructies voor alle chats. Je vindt ze op web en desktop via de instellingen, onder Personalisatie (Personalization); volgens OpenAI zijn custom instructions beschikbaar op alle abonnementen.
Hoe werken de instructies van een custom GPT?
De instructies van een custom GPT werken als system prompt voor die ene GPT. OpenAI omschrijft ze als de beschrijving van wat de GPT doet, hoe hij antwoordt en wat hij vermijdt. Op 11 september 2026 kondigde OpenAI aan custom GPT’s op alle plannen uit te faseren. Een nieuwe GPT maken kan alleen nog in Business-, Enterprise- en Edu-workspaces; bestaande GPT’s blijven werken tot de datum die voor je plan geldt. Met een persoonlijk account leg je dezelfde vaste instructies daarom vast in een project.
Toen ik meerdere custom GPT’s bouwde voor mijn SEO-werk, merkte ik dat dezelfde instructies in echt gebruik wisselender output gaven dan in de tests. Een custom GPT is daarmee een system prompt met kennisbestanden onder één naam, en die combinatie verdient dezelfde testronde als elke andere prompt.
Wat doen projectinstructies in een ChatGPT project?
Projectinstructies in een ChatGPT project gelden alleen binnen dat project. Volgens OpenAI gaan projectinstructies daar voor op je algemene custom instructions.
Wat is een developer message in de OpenAI API?
Een developer message is in de OpenAI API de tegenhanger van een system prompt: vaste instructies van de ontwikkelaar. Daarnaast geef je vaste instructies mee via de parameter instructions. OpenAI meldt dat developer messages voorrang krijgen op berichten van de gebruiker, en dat instructions alleen gelden voor het verzoek waarin je ze meestuurt.
Hoe ziet een system prompt eruit in de praktijk?
Een system prompt in de praktijk is een korte, concrete tekst die rol, doelgroep, grenzen en vorm vastlegt. Onderstaand voorbeeld is bedoeld voor het herschrijven van cliëntmails op een accountantskantoor:
Je bent redacteur voor een accountantskantoor. Je herschrijft conceptmails aan cliënten in begrijpelijk Nederlands.
Doelgroep: ondernemers zonder fiscale kennis.
Toon: zakelijk en vriendelijk, spreek de cliënt aan met u.
Grenzen: verander geen bedragen, datums of fiscale conclusies. Geef geen eigen fiscaal advies.
Vorm: maximaal 150 woorden, korte alinea's, geen opsommingstekens.
Bij twijfel: zet een vraag tussen haken in plaats van iets aan te vullen.De grenzen beschermen de vakinhoud, want het model herschrijft alleen de vorm. De twijfelregel voorkomt dat het model ontbrekende informatie zelf invult, en de vormregel maakt de output voorspelbaar, waardoor nalezen sneller gaat.
Wat lost een system prompt niet op?
Een system prompt lost geen inhoudelijke fouten op: het model volgt je kader, maar controleert niet of de feiten kloppen. Een regel als “verander geen bedragen” verkleint het risico, maar sluit een verkeerd overgenomen getal niet uit.
Bij lange gesprekken neemt de nauwkeurigheid bovendien af naarmate het context window volloopt; Anthropic noemt dat context rot. Een system prompt is daarom het begin van een werkwijze, niet de controle zelf: elke output die naar een cliënt gaat, leest een mens na.
Heeft Claude zelf ook een system prompt?
Ja, Claude in claude.ai en in de apps werkt met een eigen system prompt die Anthropic bij elk gesprek meestuurt. Volgens Anthropic geeft die prompt onder meer de actuele datum mee en stuurt hij gedrag, zoals code altijd in Markdown tonen.
Anthropic publiceert deze system prompts openbaar en meldt dat de updates niet gelden voor de Claude API. Wie via de API werkt, begint dus zonder die standaardinstructies.
Werkt een system prompt in ChatGPT hetzelfde als in Claude?
Ja, een system prompt werkt in ChatGPT op dezelfde manier als in Claude: vaste instructies die voor het hele gesprek gelden en voorgaan op losse vragen. De namen en plekken verschillen.
Anthropic spreekt van system prompt en projectinstructies, OpenAI van custom instructions, GPT-instructies en in de API van developer messages.
Is een system prompt hetzelfde als een rol toewijzen in een prompt?
Nee, een system prompt is niet hetzelfde als een rol toewijzen, omdat een system prompt de plek is en een rol één van de dingen die je daar neerzet. Een rol wijs je toe in een losse prompt of in de system prompt; in de system prompt geldt die rol voor elk bericht in het gesprek.
Hoe lang mag een system prompt zijn?
Een system prompt is begrensd door het context window, omdat de system prompt in dat venster meetelt. Anthropic noemt de system prompt expliciet als onderdeel van alles wat in het venster meetelt.
Een vaste maximale lengte noemen Anthropic en OpenAI niet. Anthropic schrijft over instructiebestanden in Claude Code wel dat Claude specifieke en beknopte instructies consequenter volgt.
Kun je een system prompt halverwege een gesprek aanpassen?
Ja, je past een system prompt halverwege een gesprek aan, maar het effect verschilt per plek. In de API stuur je bij elk verzoek de instructies opnieuw mee, dus een wijziging geldt vanaf het volgende verzoek.
Bij ChatGPT custom instructions is OpenAI niet eenduidig: het helpartikel noemt zowel directe toepassing op bestaande gesprekken als toepassing op alleen nieuwe gesprekken. Begin na een wijziging daarom een nieuw gesprek, dan weet je zeker welke versie geldt.
Welke system prompt past bij jouw type kantoor?
De system prompt die bij jouw kantoor past, legt vooral vast welke vakinhoud het model niet aanraakt. Per kantoortype verschilt wat die bescherming nodig heeft.
Hoe ziet een system prompt voor een accountantskantoor eruit?
Een system prompt voor een accountantskantoor bewaakt vooral cijfers en conclusies.
Je herschrijft cliëntcorrespondentie. Verander geen bedragen, percentages of termijnen. Geef bij elke fiscale term een korte uitleg in gewone taal.De regel over bedragen voorkomt dat een herschrijving ongemerkt een getal wijzigt.
Hoe ziet een system prompt voor een notariskantoor eruit?
Een system prompt voor een notariskantoor bewaakt de juridische formulering.
Je vat conceptaktes samen voor cliënten. Neem juridische termen letterlijk over en leg ze daarna uit. Noem geen wetsartikelen die niet in de akte staan.De laatste regel richt zich op een bekende valkuil: taalmodellen verzinnen soms wetsartikelen die overtuigend klinken.
Hoe ziet een system prompt voor een marketingbureau eruit?
Een system prompt voor een marketingbureau legt de stem van de klant vast.
Je schrijft LinkedIn-posts voor een klant in de installatietechniek. Schrijf in de jij-vorm, zonder uitroeptekens en zonder superlatieven. Noem geen cijfers die niet in de briefing staan.Zelf werk ik met één project per klant, met de klantcontext in losse bestanden, zodat de instructies van de ene klant niet in het werk voor een andere klant terechtkomen.
Veelgestelde vragen over system prompts
Wie system prompts via de API of in een eigen chatbot gebruikt, krijgt te maken met beveiliging en kosten.
Kan een gebruiker de system prompt van een chatbot achterhalen?
Ja, een gebruiker kan de system prompt van een chatbot soms achterhalen, en daarom hoort er niets geheims in. OWASP noemt dat risico system prompt leakage en adviseert gevoelige gegevens zoals inloggegevens en API-sleutels buiten de system prompt te houden. Regel rechten en toegang buiten het model, want een system prompt is geen beveiliging en prompt injection kan de instructies omzeilen.
Wat is het verschil tussen een system prompt en finetuning?
Het verschil tussen een system prompt en finetuning is dat een system prompt instructies meegeeft bij elk verzoek, terwijl finetuning het model zelf bijtraint op voorbeelden van invoer en gewenste uitvoer. Een system prompt pas je direct aan, een gefinetuned model moet je opnieuw trainen. OpenAI raadt aan eerst met prompts te werken, omdat dat volgens de documentatie vaak al genoeg is, en bouwt zijn eigen finetuningplatform af.
Betaal je een lange system prompt bij elk verzoek opnieuw?
Een lange system prompt telt in de API bij elk verzoek opnieuw mee als invoer, maar met prompt caching betaal je bij herhaling een fractie van de normale invoerprijs. In de Claude API zet je het vaste begin van je verzoek, waaronder de system prompt, in een cache. Standaard blijft die cache vijf minuten geldig en wordt hij zonder extra kosten verlengd zodra je hem opnieuw gebruikt. Het wegschrijven naar de cache kost wel iets meer dan gewone invoer.
Waar leer je system prompts inzetten in je eigen werk?
System prompts inzetten in je eigen werk leer je door per terugkerende taak één vaste set instructies te bouwen met rol, grenzen en vorm. De user prompt blijft daarnaast per vraag veranderen. Zo stuur je het gedrag van het model één keer, in plaats van bij elke vraag opnieuw.
In de Claude training van LearnLLM richt je een project per klant of per werkstroom in, met vaste instructies en praktijkopdrachten op je eigen werk.
