ChatGPT is een AI-chatbot van het Amerikaanse bedrijf OpenAI waarmee je in gewone taal teksten schrijft, vragen stelt, bestanden analyseert en beelden maakt. Het systeem draait op de GPT-taalmodellen van OpenAI, werkt in het Nederlands en is sinds 30 november 2022 publiek beschikbaar, in een gratis versie en in betaalde abonnementen.
Voor professionals is ChatGPT vooral een werktool voor schrijf-, samenvat- en analysewerk. De kwaliteit van wat eruit komt hangt minder af van de tool dan van de instructie en de controle die je erop zet.
Wat is ChatGPT?
ChatGPT is een chatbot die antwoorden formuleert met een groot taalmodel, een AI-systeem dat op enorme hoeveelheden tekst is getraind en per vraag een nieuw antwoord opbouwt. De naam staat voor Chat Generative Pre-trained Transformer: een chatinterface op een vooraf getraind model dat tekst genereert met de transformer-techniek.
Anders dan een zoekmachine geeft ChatGPT geen lijst met links maar een samenhangend antwoord, waarop je kunt doorvragen. Het gesprek zelf is de werkwijze: je bouwt context op, stuurt bij en verfijnt tot de output bruikbaar is. Achter de tool staat OpenAI, opgericht in 2015; wie ChatGPT heeft gemaakt en hoe het bedrijf zich ontwikkelde, verklaart een deel van de keuzes in het product.
Wat kan je met ChatGPT?
Met ChatGPT kan je teksten schrijven en herschrijven, bestanden analyseren, afbeeldingen maken, spraakgesprekken voeren en terugkerend werk inrichten in projecten. Die vijf toepassingen dekken het grootste deel van het professionele gebruik; elk ervan heeft eigen instellingen en eigen valkuilen.
Teksten schrijven
Teksten schrijven met ChatGPT levert een eerste versie van e-mails, rapporten, offertes, nieuwsbrieven en interne berichten, die je daarna zelf aanscherpt. Hoe specifieker de instructie over doel, doelgroep en toon, hoe bruikbaarder het concept. Dezelfde inhoud laat je herschrijven voor verschillende lezers: zakelijk voor een directie, toegankelijk voor klanten, kort voor een intern bericht. Voor langere teksten biedt canvas een apart venster waarin je per alinea bijstuurt.
Bestanden analyseren
Bestanden analyseren met ChatGPT werkt met pdf’s, spreadsheets, presentaties en afbeeldingen die je in het gesprek zet. Het model vat lange documenten samen, haalt de relevante passages eruit, vergelijkt versies en rekent met de data uit een spreadsheet. Een foto of schermafbeelding leest het model eveneens uit.
Afbeeldingen maken
Afbeeldingen maken met ChatGPT gaat op basis van een beschrijving in gewone taal, waarna je het resultaat in het gesprek laat aanpassen. Het beeldmodel is bruikbaar voor illustraties, schetsen van een idee en visuals voor presentaties; tekst in beeld en exacte merkkleuren blijven lastig.
Spraak gebruiken
Spraak gebruiken in ChatGPT betekent dat je hardop een vraag stelt en een gesproken antwoord terugkrijgt, handig onderweg of om een idee hardop uit te werken. De spraakfunctie van ChatGPT werkt in het Nederlands in de app en in de browser.
Projecten inrichten
Projecten inrichten in ChatGPT bundelt gesprekken, bestanden en vaste instructies rond één onderwerp of klant, zodat je niet elk gesprek opnieuw context hoeft te geven. Een ChatGPT project is daarmee de eenvoudigste manier om terugkerend werk vast te leggen. Daarnaast onthoudt ChatGPT tussen gesprekken voorkeuren en eerdere context.
Hoe gebruik je ChatGPT op je werk?
Om ChatGPT op je werk te gebruiken, geef je elke opdracht context mee, behandel je de output als concept en controleer je feiten voordat iets de deur uit gaat. Een bruikbare instructie noemt je rol, het doel, de doelgroep en de gewenste vorm; een vage vraag levert een generiek antwoord op.
In de periode dat ik ChatGPT intensief gebruikte, bouwde ik meerdere custom GPT’s voor mijn SEO-werk, onder meer voor zoekwoordenonderzoek, zoekintentie-classificatie en meta-teksten. Twee lessen daaruit gelden voor elk zakelijk gebruik. Vaste instructies leveren consistentere output op dan elke keer een nieuwe vraag, en wat in een test goed werkt, geeft in dagelijks gebruik soms wisselende uitkomsten.
De stap van losse vragen naar een vaste werkwijze is de stap die het meeste oplevert. Een ChatGPT cursus bouwt die werkwijze op per taak, met prompts die je daarna zelf hergebruikt en een controle op de output als vast onderdeel.
Is ChatGPT gratis?
ChatGPT is gratis te gebruiken met een account, met limieten op het aantal berichten, bestanden en afbeeldingen en zonder de zwaarste modellen en functies. Daarboven biedt OpenAI betaalde abonnementen voor particulieren (Go, Plus en Pro) en voor organisaties (Business, Enterprise en Edu).
De verschillen zitten in de modellen die je krijgt, de limieten en functies zoals diepgaand onderzoek en agent-modus. Voor zakelijk gebruik met klantgegevens telt vooral dat de zakelijke abonnementen vastleggen dat invoer niet wordt gebruikt om modellen te trainen.
Hoe werkt ChatGPT?
ChatGPT werkt door op basis van je vraag en de eerdere berichten in het gesprek steeds het meest waarschijnlijke volgende stukje tekst te voorspellen. Het model herkent patronen uit zijn training en bouwt daarmee een antwoord op; het zoekt het antwoord niet op in een database. Voor actuele informatie kan ChatGPT het web doorzoeken en bronnen tonen.
Wat zijn de beperkingen van ChatGPT?
De belangrijkste beperking van ChatGPT is dat het overtuigend klinkende informatie genereert die niet klopt, zonder aan te geven dat het twijfelt. Een terugkerend patroon dat ik bij ChatGPT zag, was dat het onderzoeken, rapporten en bronnen noemde die bij controle niet bleken te bestaan, en bij een zoekwoord ongevraagd een zoekvolume plaatste zonder toegang tot keyword-data.
Twee andere beperkingen zijn stiller. Bij complexe opdrachten met meerdere voorwaarden volgt het model een deel van de instructies en laat het de rest liggen zonder dat te melden. Een samenvatting van een lang document klinkt soms kloppend en wijkt toch af van de bron.
Privacy is de derde beperking. Wat je in de gratis of persoonlijke versie invoert, verwerkt OpenAI op eigen servers, en afhankelijk van je instellingen kan die invoer worden gebruikt om modellen te verbeteren. Klant- en persoonsgegevens horen daar niet in zonder afspraken.
Wat is het verschil tussen ChatGPT en andere AI-chatbots?
Het verschil tussen ChatGPT en andere AI-chatbots zit vooral in de breedte van functies, de onderliggende modellen en de koppeling met andere software. ChatGPT is de meest veelzijdige algemene assistent, met beeld, spraak, projecten en agents in één omgeving. Claude van Anthropic is sterker in lange documenten en het strikt volgen van instructies, Gemini zit geïntegreerd in Google Workspace en Microsoft Copilot in Microsoft 365.
Mijn overstap van ChatGPT naar Claude had te maken met precies die twee punten: minder verzonnen bronnen bij feitelijke vragen en betere naleving van instructies in langere opdrachten.
Wat ChatGPT is, bepaalt minder wat het oplevert dan hoe je het inzet. Wie ChatGPT gestructureerd wil leren gebruiken, met vaste prompts per taak en een controlestap op de output, start met de ChatGPT cursus.
